ماجراهاي جاسوسي در ايران - سه شنبه 17 ارديبهشت 1387

خسرو معتضد مورخ در مركز بررسي‌هاي استراتژيك گفت: اصلي‌ترين انگيزه جاسوسي در ايران رشوه بوده است.
به گزارش خبرنگار سياسي خبرگزاري فارس، سخنراني خسرو معتضد مورخ و كارشناس تاريخ معاصر عصر امروز در مركز بررسي‌هاي استراتژيك رياست جمهوري با عنوان بررسي سابقه جاسوسي در تاريخ معاصر ايران برگزار شد.
معتضد در ابتداي سخنان خود به نقش برخي جاسوسان خارجي نظير روسها، كمپاني شرق (انگليس) و كمپاني هلند در ايران اشاره كرد و گفت: در برخي گزارشهاي اين جاسوسان ريزترين و كوچك‌ترين جزئيات در خصوص وضعيت و شرايط كشور آماده است. مثلاً جاسوس كمپاني هلند در گزارش‌هاي خود آورده است كه به محمود افغان پول و گزارش‌ها را مي‌رساندند.
اين تاريخ‌دان در ادامه افزود: آغاز قرن نوزدهم تشديد كسب اطلاعات از ايران توسط كشورهاي فرانسه و انگليس و روسيه بوده است كه به شيوه‌هاي بسيار پيشرفته عمل مي‌كردند.

در 1861 توسط الكساندره دوم پادشاه روسيه سازمان جاسوسي روسيه تأسيس شد در حالي كه در آن زمان وقتي شاه ايران مي‌خواست به منطقه‌اي حمله كند حتي آشپز و دربان شاه نيز متوجه مي‌شدند.
وي با اشاره به ديپلماتهاي خارجي در درباره شاهان ايران گفت: اغلب اين ديپلمات‌ها افرادي كاركشته مطلع و باهوش بودند و به زودي فهميدند كه رشوه در ايران نقش مهمي ايفا مي‌كند و به نظر من اصلي‌ترين انگيزه جاسوسي در ايران گرفتن پول و رشوه بوده است.
وي در ادامه با ذكر يك مثال گفت: وقتي كه سيب‌زميني را براي معرفي به نزد شاه قاجار آوردند او گفت براي كشت اين محصول در ايران چه چيز به من مي‌رسد.
معتضد با بيان اينكه جمعيت ايران در دوران صفويه در حدود 36 ميليون نفر بود در حالي كه در آغاز قرن نوزدهم جمعيت ايران به 5/4 ميليون نفر رسيد كه دليل اصلي آن بروز وبا، طاعون، ملخ و غيره بود. اين فقر و بيچارگي و بدبختي باعث شد تا مردم ايران روحيه خود را از دست بدهند خصوصاً دوران پس از شاه‌عباس كه شاهان ايران ضعيف و بي‌لياقت بودند.
وي در ادامه اشاره داشت:‌در اين شرايط ايرانيان انگليسي‌ها را با لباس‌هاي فاخر و طلاها و سكه‌هاي هند مي‌ديدند و يكي از جاسوسان مستقر در ايران در جايي آورده است هيچ قفلي نيست كه در ايران باز نشود با رشوه همه قفل‌ها باز مي‌شود در آن زمان حتي خواجه‌ها و زنان شاه نيز جاسوس بودند.
اين مورخ اولين جاسوس ايراني انگليس آوانس پي‌تي كارن بود كه در تبريز بسر مي‌برد و تمام گزارشها مابين نماينده ناپلئون و عباس‌ميرزا را با تمام جزئيات به سفارت انگليس ارائه مي‌كرد.
وي افزود: در همان زمان فرانسه داراي 67 مستشار در ايران بود كه برخي از آنها فرانسوي و بعضي ايتاليايي بودند كه گزارش‌هاي بسيار عالي براي فرانسه ارسال مي‌داشتند. تمام نقشه‌هاي راههاي ايران را طراحي كردند و حتي اينكه مثلاً در فلان ده اين اندازه ميوه، نان، آب و غيره وجود دارد. اما در آنسو وضعيت جنگي عباس‌ميرزا به شدت مغشوش بود و هرآنچه عباس‌ميرزا با مشاور و نزديكانش طراحي مي‌كرد صبح‌زود همه آشپزها و خادمين متوجه مي‌شدند.
خسرو معتضد در ادامه نشست گفت:‌سلطه‌جويي انگليسي‌ها از طريق جاسوسي و ارائه رشوه از مهم‌ترين طرق جاسوسي آنان در درباره فتحعلي شاه و نوه‌ او بود. قدرت انگليسي‌ها در زمان ناصرالدين شاه به طور چشم‌گيري افزايش يافت و دو برادر انگليسي به نام چرچيل تمام اطلاعات كشور را در اختيار داشتند.
وي در ادامه افزود: در ماجراي جدايي هرات از ايران كه در زمان ناصرالدين شاه رخ داد مأموران انگليسي نقش مهمي ايفا كردند. حتي جاسوسان در لباس سيد علوي به محصورين هرات كمك كردند و گفتند كه يك ماه صبر كنيد تا به شما كمك ارسال كنيم و پس از يكماه انگليس به خاك خرمشهر حمله كرد.
معتضد افزود: روس‌ها به اين نتيجه رسيدند كه چون ايرانيان رشوه دوست دارند بانكي در ايران تأسيس كنند و بلافاصله بانك استقراض روس در ايران شكل گرفت كه حدود 5 ميليون روبل به 80 درصد از رجال ايراني وام مي‌دهد.
معتضد در بخش ديگري از سخنان خود افزود: گري‌گوري مارگويچ شاب‌شاب در دربار محمدعلي ميرزا به عنوان معلم زبان روسي و سواركاري وي بوده است و در بمب‌باران مجلس و كودتاه لياخوف نقش مهمي ايفا كرد. همچنين يكي از مأموران آلمان در زمان جنگ جهاني اول شمش‌هاي طلا بين نخبگان ايران توزيع كرد كه باعث شد نهضت آلمان‌دوستي در ايران شكل بگيرد يا يكي ديگر از مأموران آلماني موفق شد در همدان و كرمانشاه شورشي را راه‌اندازي كند.
خسرو معتضد در پايان و با اشاره به فضاي باز سياسي و صداقت مصدق گفت: امتيازهاي راه‌اندازي روزنامه كه دولت مصدق بي‌حساب در اختيار همگان مي‌گذاشت باعث شد تا مثلاً حزب توده و سفارت شوروي حدود 40 روزنامه در ايران داشته باشند و همين موجب شد تا بلوايي در كشور ايجاد شود.
انتهاي پيام/