نقطه ، سر خط - دوشنبه 15 بهمن 1386

کیهان-«نتيجه» انتخابات مجلس هشتم اين روزها دلمشغولي بسياري از اهل سياست در ايران است، با اين وجود در صحنه سياست ايران پديده اي در حال شكل گيري است كه مي توان گفت از نتيجه انتخابات، بسيار مهم تر و تامل درباره آن ضروري تر است. تعاملات و درگيري هاي نيروها و گروه هاي سياسي با يكديگر در آستانه انتخابات مجلس هشتم، آرام آرام در حال منجر شدن به نوعي دگرگوني اساسي در آرايش نيروهاي سياسي در ايران است كه به نظر مي رسد تاثيري بسيار ديرپاتر و ماندگارتر از نتيجه انتخابات مجلس هشتم و تركيب عددي كانديداهاي آن خواهد داشت.

اين آرايش جديد -كه روند شكل گيري آن چند ماهي است آغاز شده و هم اكنون در ميانه راه قرار دارد- به ويژه در جبهه مقابل اصولگرايي، تركيب نيروهاي حاضر در آن جبهه را اساسا نسبت به آنچه در 10 سال گذشته تثبيت شده بود در هم ريخته و مرزبندي هاي جديد به همراه مباني نظري و سياست ورزانه نوين به وجود آورده است.

اساس اتفاقي كه رخ داده اين است كه نيروهاي سياسي در ايران در يك تقسيم بندي كلان به دو گروه «معتقد به ساختار» و «ساختارشكن» تقسيم شده اند. اصولگرايان در تحليل هاي عمومي سياست داخلي ايران همواره جزو نيروهاي معتقد به ساختار طبقه بندي شده اند -و اين چيز جديدي نيست- اما نكته مهم اين است كه در جبهه اصلاحات هم، اكنون مرزبندي عميق و جدي ميان كساني كه معتقدند ساختار فعلي نظام جمهوري اسلامي ظرفيت كافي براي فعاليت سياسي را در اختيار نيروهايي با گرايش ها و سليقه هاي مختلف مي گذارد پس بايد به آن وفادار ماند و در مقابل نيروهايي كه اولويت خود را ساختار شكني قرار داده اند، به وجود آمده و به تعبيري مي توان گفت اصلاح طلبان ساختارگرا در حال فاصله گذاري شفاف با ساختارشكنان و بسا تلاش براي حذف آنها هستند. تا مدتي قبل تصور ناظران اين بود كه ليدر ساختارگرايان در جبهه اصلاحات مهدي كروبي است اما اكنون معلوم شده حتي جرياني مانند حزب كارگزاران هم مايل نيست شراكت در هويت ساختارشكنانه تندروهاي حزب مشاركت و سازمان مجاهدين را بپذيرد. در واقع در ميان طيف حاميان آقاي هاشمي رفسنجاني ،حسن روحاني و يارانش كه خود را در حزب اعتدال و توسعه سازمان داده اند، مدت ها قبل لزوم اجتناب از اينكه بخشي از جريان اصلاحات خوانده شوند را درك كرده بودند. تندروها هم البته خيلي زود با رساندن اين پيغام صريح به روحاني كه «بايد انتخاب خود را بكند» و اگر بخواهد به قدم زدن در مرزهاي دو جناح ادامه دهد جايي در جبهه -و فهرست- آنها نخواهد داشت، حسابشان را با او تصفيه كردند. حزب كارگزاران هم با وجود اينكه مدت بيشتري در خيمه تندروها دوام آورد و هنوز پيوندهايش با آنان گسسته نشده، اكنون علاقه اي به هم سرنوشت شدن با آنها نشان نمي دهد. كارگزاراني ها هم در مرحله ثبت نام و هم در مرحله بررسي صلاحيت ها از مشاركت و مجاهدين پيش افتادند. علاوه بر اين درباره موضوعاتي مانند حد اعتدال و تندروي، حمايت بوش از اصلاح طلبان، نظارت خارجي بر انتخابات و شيوه برخورد با چهره هايي مانند محمد هاشمي و حسن روحاني هم اختلاف هايي ميان اين گروه با تندروها به وجود آمد كه حتي به طور نسبي حل و فصل نشده است. تداوم اين وضعيت كار را به جايي رسانده كه كارگزاراني ها احساس مي كنند انتقام تاريخي حاميان آقاي هاشمي را از تندروهاي اصلاح طلب -كه در آستانه انتخابات مجلس ششم شديدترين حملات را به هاشمي سازمان دادند و همين حالا هم گوشه و كنار مي گويند براي او شاني بيشتر از يك چانه زن حرفه اي قائل نيستند- گرفته و عملا با حذف آنها جبهه مقابل اصولگرايي را در خود خلاصه كرده اند. چند روز قبل يكي از چهره هاي برجسته حزب كارگزارن در محفلي خصوصي بر اين نكته تاكيد كرده كه ديگر چيزي به نام جبهه دوم خرداد وجود ندارد و دوم خردادي ها هم اگر مايل به تداوم حيات سياسي خود هستند، چاره اي جز حمايت از «ما» ندارند. در واقع در خلاصه ترين بيان ممكن، ضابطه كلي توصيف كننده وضعيت فعلي اين است كه تندروها در جبهه دوم خرداد چون به ساختارشكني روي آوردند از ناحيه همه نيروهاي معتقد به ساختار از جمله آقاي هاشمي طرد شده اند.
مهم ترين عاملي كه به بروز اين وضعيت انجاميده اين است كه تندروهاي اصلاح طلب كه اكنون حتي در درون آنچه جبهه اصلاحات خوانده مي شود هم كاملا منزوي شده اند، مطلقا پيش بيني نمي كردند مسيري كه از زمان كليد خوردن پروژه استعفا و تحصن در روزهاي پاياني عمر مجلس ششم را آغاز كردند، با مشكلاتي چنان مهيب هم از ناحيه مردم و هم از نگاه مجموعه معتقدان به امام و انقلاب مواجه شود كه روزي همگان بر طرد آنها اجماع كنند. تندروها در مقطعي احساس مي كردند حتي لازم نيست پيوند خود را با بيگانگان به طور كامل قطع يا تكذيب كنند چرا علم نظام به وجود پشتيبانان قوي براي اصلاح طلبان در خارج از مرزها هزينه برخورد با آنها را بالا خواهد برد و نظام را در مقابل آنها محتاط خواهد كرد.
آستانه انتخابات مجلس هشتم را آنجا كه بدل به نقطه اوج منازعه معتقدان به ساختار نظام و ساختارشكنان شده و از دل اين نزاع مرزبندي هاي جديد در حال تعريف است، داراي اهميتي فوق العاده در تاريخ پس از انقلاب بايد به حساب آورد. در همه كشورهاي جهان تنها كساني اجازه حضور در بازي سياست را مي يابند كه مجموعه اي ثابت و معين از چارچوب ها را پذيرفته و التزام خود به آنها را ثابت كرده باشند. در ايران و خصوصا در سال هاي پس از دوم خرداد 76 اين قاعده كاملا ساده و معقول اندكي مخدوش شده بود و در مقاطعي كساني اجازه ورود به درون نظام را يافتند كه با اصل نظام و مباني آن مسئله داشتند و از كنار هيچ فرصتي براي ساختارشكني بي تفاوت نمي گذشتند. همان ها كه همهمه آنها زماني حتي كسي چون محمد خاتمي را هم بيمناك كرد كه چرا از درون اردوگاه اصلاحات صداي دشمن شنيده مي شود. امروز اما جامعه سياسي ايران به آن درجه از بلوغ و عقلانيت رسيده كه تندرو ها و ساختارشكنان را طرد كند و ضمنا مطمئن باشد نيروهاي انقلاب با هر ميزان از اختلاف سليقه اجازه رقابت و گردش آزادانه قدرت را خواهند داشت. آنچه اصولگرايان آن را خط قرمز خود مي دانند ميدان يافتن چهره هاي ساختارشكن و حد نشناس است و الا كيست كه نداند نظام جمهوري اسلامي پس از احراز شرط «التزام به ساختار» آزادانه ترين انتخابات ها را برگزار كرده و همواره به نتيجه آن وفادار مانده است.
مهدي محمدي