ترکمنستان و سوء استفاده از بازار آشفته گازی - دوشنبه 8 بهمن 1386

در هفته های اخیر با قطع گاز یا کاهش فشار آن در برخی از مناطق کشورمان، نام ترکمنستان و مسئله قطع گاز صادراتی این کشور به ایران بر سر زبانها افتاد که این موضوع از دو بعد عدم توانایی این کشور به عنوان یک بازیگر مهم در عرصه انرژی و همچنین تلاش آن برای بهره برداری از بازار آشفته گازی قابل بررسی است.
به گزارش خبرگزاری مهر، "عبدالقیوم شکاری" کارشناس ارشدعلوم سیاسی واستاد ترکمن دانشگاه آزاد در چارچوب این نوشتار بر آن شده است تا ابعاد مختلف این مسئله را مورد بررسی قرار دهد که مقاله خواندنی وی به شرح زیر است:

جمهوری اسلامی ایران درطول سالهای پس از فروپاشی شوروی بر اساس ماهیت سیاستهای منطقی خود در جهت گسترش مناسبات با کشورهای همجوارعلی الخصوص کشورهای مسلمان منطقه علاوه بر به رسمیت شناختن استقلال ترکمنستان در همان روزهای ابتدایی از ارائه کمکهای انسان دوستانه به این کشور همسایه دریغ نکرد.

در این چارچوب صفرمراد نیازاف رئیس جمهور فقید ترکمنستان با تقدیر از کمک های حساس ایران به این کشور در مقطع استقلال ترکمنستان شعری در وصف نقش آرد ارسالی ایران در جهت رفع قحطی در این کشور سروده بود. در سالهای بعد از آن نیز ایران بر اساس حسن همجواری بهترین سطح مناسبات را با دولت ترکمنستان برقرار کرده است.

اما علی رغم حسن نظر مقامات ایرانی دولت ترکمنستان در هفته اخیر به بهانه انجام تعمیرات فنی جریان گازخود به ایران راقطع کرد. بهانه ای که از طرف مقامات رسمی کشورمان رد شده و هیچ عقل سلیمی هم انجام تعمیرات فنی در این فصل را قبول نمی کند. بر اساس قرارداد منعقد شده بین ایران و ترکمنستان این کشور در سال 2007 هشت میلیارد متر‌مکعب گاز به ایران صادر کرده است. نکته قابل ذکر در این رابطه این است که هرچند گاز ترکمنستان تنها پنج د صد نیاز کشورمان را تامین می کند، اما باتوجه به سرمای کم سابقه زمستان امسال (سرمای زمستان امسال در سی ونه سال اخیر بی سابقه بوده است )که باعث افزایش مصرف مواد سوختی در کشور شده است، قطع گاز صادراتی ترکمنستان استانهای شمالی پرجمعیت کشورمان را با مشکلاتی مواجه کرده است. در این زمینه علی رغم تلاشهای قابل تقدیر انجام شده توسط دستگاههای ذیربط در شرایط کنونی مسائلی از جمله گرم نمودن منازل، درست کردن غذا و تامین گاز مورد نیاز واحدهای نانوایی مردم مناطق شمالی کشورمان را دچار مشکلاتی نموده است.

غالب کارشناسان مسائل منطقه اعتقاد دارند که از حدود یک ماه قبل که ترکمنستان قیمت گاز صادراتی خود به روسیه را افزایش داد، انتظار تکرار این سناریو در مورد ایران هم وجود داشت. اما بدبین ترین ناظران هم به علت روابط مناسب موجود بین دو کشور انتظار قطع گاز ترکمنستان به ایران رادر فصل سرما نداشتند. در تحلیل این رویداد غیر مترقبه هم کارشناسان احتمالات ذیل را مطرح می کنند :

1- دولت ترکمنستان در طول سالهای اخیر بدون توجه به توان واقعی خود قراردادهای متعدد فروش گاز را با کشورهایی همچون روسیه، اوکراین، ایران و چین منعقد کرده است، در این زمینه نیز با توجه به محدودیت توانایی تولید و صدور گاز ترکمنستان در برخی موارد این کشور نتوانسته است به تعهدات خارجی خود عمل نماید. در این رابطه حجم عظیم قراردادهای این کشور برای صادرات، همچنین فرسایش حوزه های عمده گازی، برخی از کشورها را در انعقاد قرارداد با ترکمنستان دچار شک و تردید کرده است. نمونه بارز این وضعیت تردید پاکستان و هند برای احداث خط لوله ترانس افغان می باشد.

2- افزایش قیمتهای جهانی نفت نیز از جمله عواملی است که در یکساله اخیر دولت عشق آباد را جهت افزایش قیمت فروش گاز خود وسوسه کرده است. در این چارچوب نیز دولت ترکمنستان در یکساله اخیر به تمام خریداران گاز خود درباره افزایش قیمت گاز صادراتی این کشور هشدار داده است.

3- گرایش نسبی دولت ترکمنستان به سمت غرب در طول یکسال اخیر و احتمال تاثیر پذیری این دولت از تحریکات غرب نیز از جمله عواملی است که ذهن برخی از تحلیلگران مسائل منطقه را در تحلیل وقایع اخیر به خود مشغول کرده است .

به هر ترتیب بنظر می رسد علت واقعی رویداد اخیر هر چه که باشد ذهنیت مردم ایران را نسبت به صداقت دولت ترکمنستان زیر سوال برده است. در این رابطه توصیه نگارنده این سطور به طیف های سیاسی کشور نیز این است که با توجه به شفافیت قصور دولت ترکمنستان در ایجاد شرایط اخیر در آستانه برگزاری انتخابات مجلس هشتم جهت نیل به برخی از اهداف سیاسی خود از این وضعیت سوء استفاده ننمایند .

در این زمینه علی رغم مشکلات موجود به علت غیر قابل پیش بینی بودن این وضعیت به نظر می رسد دستگاههای اجرایی در حد مطلوب توانسته اند با تلاشهای شبانه روزی خود از تعمیق این مسئله به شکل یک بحران جلوگیری نمایند.