چهار سطح برخورد آمریکا با سپاه - پنجشنبه 1 شهريور 1386

آفتاب-خبر قرار گرفتن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در فهرست گروه‌هاي تروريستي وزارت خارجه امريكا اگر چه با توجه به رويه خصمانه و غير دوستانه واشنگتن در قبال تهران, كه در گذر زمان و برهه‌هاي مختلف متاثر از حدوث رويدادهاي متفاوت تشديد شده, اما پرسش هاي متعددي را در باب ديپلماسي واشنگتن و استانداردهاي دوگانه‌ اعمال شده از سوي محافظه‌كاران نوين فرا روي ناظران قرار داد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان نیروی نظامی و رسمی کشور برای دفاع از مرزهای خود، نخستین موردی است که یک نیروی نظامی رسمی در لیست سیاه وزارت خارجه امریکا قرار می‌گیرد. اين رويداد را اما مي‌توان در سطوح مختلف بررسي كرد.
سطح نخست به نقش و جایگاه سپاه در داخل مرزهای کشور بازمی‌گردد. سپاه که به محض تشکیل بار مهمی از هشت سال دفاع مقدس و ناکام گذاشتن تجاوز بعثی‌ها که از حمایت نظامی و لجستیک کامل غرب و به طور خاص امریکا برخوردار بودند.

برشانه داشت هم اکنون از سوی ایالات متحده به عنوان اصلی‌ترین نیروی پاسدار حکومت شناخته می‌شود. افزایش توانمندی‌های سپاه از یک سو و اتکای این نیروی نظامی به دانش بومی شده ساخت جنگ افزار از سوی دیگر نگرانی‌های امریکا را در قبال هر نوع برخورد احتمالی با ایران افزایش می‌داد. نقش سپاه در بومی کردن دانش تسلیحاتی و دست یافتن به مدرن ترین و به‌روز ترین جنگ‌افزارها در این میان نه تنها موازنه تسلیحاتی مورد نظر آمریکا در منطقه را به هم زده و این کشور را مجبور می‌کرد تا برای حفظ وضعیت مطلوب خود هزینه میلیارد دلاری تجهیز اعراب و بدنبال آن رژیم صهیونیستی را بپردازد بلکه ابزار مهم تحریم نظامی غرب را هم بی‌تاثیر ساخته و عملا از حیض انتفاع ساقط می‌کرد.

سپاه از بعد دیگر هم مانع مهم در برابر فشار آمریکایی‌ها محسوب می‌شد. حضور فعال نیروهای سپاه در بازسازی کشور و در عرصه‌های مختلف از راه‌سازی گرفته تا اکتشاف نفت، باعث می‌شد تا تاثیر تحریم‌های اقتصادی آمریکا در بخش‌های مربوط به فنآوری‌های حساس و یا انرژی تهران به حداقل رسیده و بدین ترتیب ابزار فشار اقتصادی هم تا حدی از دست کاخ سفید خارج شود.

در شرایطی که سپاه به عنوان یک نیروی دفاعی فعالیت‌های خود را در دو بعد اقتصادی و نظامی ادامه می داد، موج اتهام زنی‌های مقامات آمریکایی با اعلام قرار گرفتن نام این گروه در لیست گروه های تروریستی وارد برهه تازه‌ای شد. این اقدام خصمانه در حالی صورت می گرفت که نه سپاه هرگز تهدیدی برای همسایگان ایران بوده (که در عمل مجموع هزینه دفاعی ایران به مراتب کمتر از خریدهای چند ده میلیارد دلاری اعراب از آمریکاست) و نه سند و مدرکی مستند بر ادعاهای آمریکاییان رو شده بود. در چنین بستری، در حالی‌که عرف دیپلماتیک حکم می‌کند که به جای اعمال تحریم، موارد اعتراض به عملکرد نیرویی که زیر نظر و کنترل حکومت ایران عمل کرده و بر خلاف سایر گروه‌های حاضر در لیست آمریکایی‌ها نه شبه نظامی است و نه فاقد ساختار نظامی، و دلایل اثبات آن در اختیار دولت مقابل قرار گیرد،آمریکایی‌ها که از قضا بر سر همان موضوع عراق هم نشست‌هایی را با ایرانی‌ها و عراقی‌ها برگزار کرده بودند، بر خلاف رویه مذاکرات ترجیح دادند تا به ناگهان دور جدیدی از اقدامات علیه تهران را با حمله به سپاه و تلاش برای به انزوا کشاندن آن ساماندهی کنند. حمله به سپاه و تلاش برای هجمه اقتصادی و تبلیغی علیه ان در واقعی بخشی از سناریوی تحت فشار قرار دادن تهران است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم در این میان با توجه به جایگاه خود در دفاع از کشور و نیز نقش مهمی که در تقویت زیرساخت‌ها و بنیه اقتصادی برعهده دارد، آماج حملات آمریکایی‌ها قرار گرفته است تا بهای پاسداری و پای‌بندی به ارزش‌ها و تلاش برای حفظ استقلال کشور را به زعم سران کاخ سفید این‌گونه پرداخت کند.

سطح دوم اما به درون مرزهاي آمريكا محدود مي‌شود. فهرست سياه وزارت خارجه امريكا اگر پيش از اين با بهانه‌هايي چون نقض حقوق بشر و زير پا گذاشتن آزادي‌هاي قومي و مذهبي و انواع و اقسام تعريف‌هاي قابل بسط تهيه شده و به عنوان ابزاري براي توجيه و تحميل سياست‌هاي فرامرزي كاخ سفيد به كار گرفته مي‌شد, اكنون در فضاي سياسي متاثر از رويداد تروريستي يازده سپتامبر و متعاقب ان نبردهاي شكست خورده آمريكا در افغانستان و عراق با اتكا به اتهاماتي چون حمايت از تروريسم و پناه دادن به تروريست‌ها و... تدوين مي‌شود.

آمريكايي‌ها كه در عراق زمين‌گير شده‌اند اكنون بيش از هر زمان ديگري خود را نيازمند يافتن متهمي مي‌بينند كه بتوانند شكست‌هاي خود را به گردن او بياندازند. يافتن اين متهم از يك سو مي‌تواند بار رواني شكست و ناكامي و فشار افكار عمومي را از دوش جمهوري‌خواهان برداشته و انان را به پيروزي در انتخابات پيش روي رياست جمهوري اميدوارتر كند و از سوي ديگر مي‌تواند به تكرار همان فضاي حاكم بر دور دوم انتخابات بوش بيانجامد. آمريكايي‌ها ساليان طولاني است كه نشان داده‌اند در فضاي جنگي و در ميان نبرد حاضر به تغيير رهبران و فرماندهان خود نيستند. همين باور ريشه‌دار و قديمي بود كه بوش را عليرغم تمامي نقاط ضعفش در برابر كري به پيروزي رساند. محافظه‌كاران آمريكايي اگر مي‌خواهند تا بار ديگر نامزدي از ميان خود را راهي كاخ سفيد كنند و تجربه تلخ انتخابات كنگره را به فراموشي بسپارند مجبور به زنده نگاه‌داشتن اين فضاي مملو از هراس هستند. بوش و دستيارانش در كاخ سفيد اگر در ماه‌ها و سال‌هاي پيش خواهان پايان يافتن هر چه سريعتر بحران عراق بودند اين بار تمايل چنداني به اين موضوع نداشته و شايد حتي در اين ميان خواهان آن باشند كه با گشودن جبهه‌اي ديگر در مقياسي به مراتب كوچك‌تر و يا حتي نمايش گشايش چنين جبهه‌اي, از همان آشوب و تشويش و هراس حاكم بر جو عمومي جامعه براي توجيه سياست‌هاي خود و متقاعد كردن آمريكاييان به اينكه بهاي پرداخت شده براي سياست‌هاي آنان بهايي كاملا معقول در قبال تضمين آزادي و ارزش‌هاي موسوم به آمريكايي‌است, استفاده كنند. بازگشت آرامش به فضاي عمومي در اين ميان مي‌تواند زمان را براي پاسخگو كردن محافظه‌كاران نوين كوتاه‌تر كند. اگر در شرايط فعلي بوش و همراهانش هر انتقادي را با برچسب ضديت با ارزش‌هاي امريكايي و يا تضعيف نيروهاي در جنگ رد مي‌كنند, با آرام شدن اوضاع زمان براي آوار شدن انتقادات بر دوش آنان هم فرا مي‌رسد. در چنين بستري طبيعي است كاخ سفيد به همان ميزان كه مي‌داند بايد به هر نحو ممكن آمار تلفات نيروهاي خود در عراق را كاهش دهد, آگاه است كه بايد نبرد رواني در ساير جبهه‌ها را ادامه دهد تا آسايش رواني شهروندان اين كشور سلب شده و بدين ترتيب امكان تكرار پيروزي آنها در همان فضاي مملو از وحشت و هراس وجود داشته باشد. هياهوي تبلغياتي و رسانه‌اي پيرامون تهيه طرحي براي تحيم سپاه پاسداران هم نشان از راهي دارد كه سران كاخ سفيد براي فريفتن افكار عمومي و بهره برداري از آن به نفع خود انديشيده‌اند.

درسطح سوم اما بايد به روابط ميان امريكا و شركا و البته رقباي آن توجه كرد. فضاي پيش از 11 سپتامبر عملا تحت تاثير رقابت‌هاي اقتصادي فضاي لازم را براي كشورها و دولت‌هاي غير همراه با واشنگتن فراهم مي‌كرد تا با استفاده از ابزارهاي اقتصادي به مانور سياسي بپردازند. انبوه بحران‌هاي شكل گرفته ميان امريكا و متحدان غربي‌اش كه در مواردي به رويارويي آنها و اقدامات متقابل تحريمي مي‌انجاميد نشان مي‌داد كه چگونه اختلافات ميان دو قطب غربي شدت گرفته و در نزاع ميان ان‌ها بر سر كسب منافع بيشتر, ديگران امكان مانور پيدا مي‌كنند. رويكرد اروپا به تهران و تمايل سران اين اتحاديه به گفت‌وگو و همزمان همكاري اقتصادي نمادي از اين شكاف سياسي برآمده از رقابت‌هاي اقتصادي بود. اروپاييان در اين ميان راه خود را از آمريكايي‌ها جدا كرده و بر آن بودند تا منافع خود را ارضا كنند. حضور پر رنگ اروپاييان در بازارهاي انرژي ايران و پركردن خلا آمريكايي ها بدون اعتنا به انبوه تحريم‌ها و تنبيهات تعيين شده از سوي كاخ سفيد و كنگره نشاني از اين واقعيت بود.
11 سپتامبر اما فرصتي بود كه در سايه آن امريكا توانست رقابت‌هاي اقتصادي را كمرنگ‌تر كند. در اين فضا با غلبه همكاري هاي امنيتي براي مبارزه با تروريسمي كه ظاهرا غرب را هدف گرفته بود, بر رقابت‌هاي اقتصادي زمينه براي يكه‌تازي كاخ سفيد و در دست گرفتن عنان امور توسط آمريكا آماده شد. واشنگتن در چنين بستري تبديل به همان امپراتور بي‌رقيبي شده بود كه ديگران بايد خود را تحت الحمايه‌اش قرار داده و با پيروي از سياست‌هاي آن امنيت و بقاي خود را تضمين مي‌كردند. اين وضعيت حتي به ايجاد شكاف در ميان اروپاييان انجاميد. در شرايطي كه افكار عمومي اروپا مخالف تجاوز به عراق بود, اروپاييان به استثناي فرانسه به همراهي آمريكا برخاستند. فرانسوي‌ها هم كه حاضر به همراهي نشده بودند بعدها با محروم ماندن از بازار پر رونق بازسازي عراق و جريان نفت اين كشور تنبيه شدند.
گذر زمان و دشوار شدن شرايط در عراق ورق را برگرداند. بركناري سياستمداران همراه آمريكا در اسپانيا و انگليس به دليل همراهي با امريكا و روي كار آمدن سياستمداراني غير همراه يا حداقل غير مطيع نشاني از تبعات اين شكست بود. از سوي ديگر به همان ميزان كه در درون آمريكا اعتراضات در مورد حمله به عراق افزايش يافته و همگان به صف منتقدان بوش مي‌پيوستند- تا جايي كه نظر سنجي‌ها پيش از انتخابات كنگره نشان داد كه ميان 11 سپتامبر و نبرد عليه تروريسم و تجاوز به عراق از نگاه آمريكايي‌ها هيچ راتبطه‌اي برقرار نبوده و امكان توجيه آن با دفاع از ارزش هاي آمريكايي و آزادي و ... وجود ندارد- اوضاع در بعد جهاني هم به شرايط قبل از 11 سپتامبر برمي‌گشت و به تدريج رقابت‌هاي اقتصادي در كانون توجهات قرار گرفته و همكاري‌ها يا به عبارت بهتر سرسپردگي‌هاي امنيتي رنگ مي‌باخت. كاخ سفيد كه از اين شرايط چندان خشنود نيست براي تداوم همان وضعيت سابق و البته همراه نگاه داشتن متحداني كه به تدريج خواهان فرار از پرداخت بهاي همراهي با آمريكا در عراق هستند, راهي جز بحران آفريني مجدد ولو در سطحي تبليغاتي و غير واقعي ندارد. كاخ سفيد به خوبي مي‌داند كه اگر قرار است در شرايط فعلي همراهانش را كه بيش از هر زمان ديگري به آنها نيازمند است در كنار خود داشته باشد, بايد فضايي امنيتي را بر تعاملات جهاني برقرار كند. نشان دادن چهره‌اي تهديد گر از ايران و تشويق و ترغيب ديگران به همراهي با واشنگتن در جهت برخورد با تهران را مي توان در همين راستا ارزيابي كرد؛ تعريف دشمني مشترك براي متحد نگاه داشتن صفوف دوستان و يا حداقل تشكيل جبهه‌اي كه در ميان مدت پابرجا مانده و فرو نريزد.

سطح چهارم اما به روابط میان تهران و واشنگتن باز می‌گردد. کاخ سفید از هیچ تلاشی برای تحت فشار قرار دادن ایران گذر نکرده و طبیعی است که حتی به بحرانی‌تر کردن شرایط هم تمایل داشته باشد چرا که این بحران می تواند تضمین کننده بقای بوش و همفکرانش بر مسند قدرت باشد. در این میان سیاستمداران کاخ سفید که هنوز از عمق مخالفت شهروندان خود با جنگ عراق حیرت زده شده‌اند در تلاشند تا با استفاده از نفرت آمریکایی‌ها از تبعات و لطمات این جنگ سناریوی فشار بر ایران را به اجرا بگذارند. این سناریو در چند مرحله گام به گام اجرا می‌شود.

گام نخست برقراری ارتباط ذهنی در مخاطبان میان ایران و عراق و به طور خاص تحولات این کشور است. آمریکایی‌ها در این بخش با توجه به رابطه نزدیک طرفین مشکلی نداشته و اصولا نیازی به این اثبات وجود ندارد.

گام دوم اما برقراری ارتباط میان ایران و ناراضیان و شورشیان و تروریست‌های عراقی است. در شرایطی که افکار عمومی وجود ارتباطی میان ایران و القاعده را باور نمی‌کند تاکتیک مد نظر آمریکایی‌ها ایجاد تصویری وهم آلود از تروریست‌های شیعه در داخل عراق و سپس ایجاد ارتباط میان ایران و این گروه‌ها با بهانه تمایل تهران به عقب نشاندن سنی‌ها و حمایت از هم مذهبان خود است. در راستای همین سناریو است که کارت‌های جعلی، تکه‌پاره‌های خمپاره و دستگیری دیپلمات‌های ایرانی و متهم کردن چند صد باره تهران به دخالت در امور عراق صورت می گیرد. تکرار یک دروغ به اشکال مختلف می تواند باعث شود تا این موضوع در اذهان مخاطبان جا بیافتد.

گام سوم ایجاد ارتباط میان اقدامات ایرانیان و تلفات بالای آمریکایی‌هاست. به عبارت دیگر واشنگتن باید بتواند به مخاطبانش بقبولاند که این سرزبازان ایرانی، یا تسلیحات ایرانی هستند که سربازان آمریکایی را به قتل می‌رسانند و باعث به درازا کشیده شدن جنگ در عراق می‌شوند. با پذیراندن این انگاره به ذهن و افکار عمومی آن گاه زمینه برای اقدام علیه ایران به عنوان عامل قتل سربازان آمریکایی‌ فراهم می‌شود. کاخ سفید امیدوار است در این مرحله بتواند نفرت فراگیر از جنگ را متوجه تهران کند.

گام چهارم و نهایی استفاده از این فضا برای اقدام علیه ایران به صورت همه جانبه (با تایید شورای امنیت) و یا یکجانبه است. با موفقیت این سناریو، واشنگتن نه تنها حمایت افکار عمومی را بدست آورده است بلکه می‌تواند از آن به عنوان دلیلی برای اقنااع همراهان خسته خود در اقدام علیه ایران استفاده کرده و یا در بدترین شرایط ممکن از آن به عنوان توجیهی قابل قبول در نزد افکار عمومی جهان برای برخورد با تهران استفاده کند.

در چنین شرایطی طبیعی است تمرکز بر سپاه و متهم کردن آن به حمایت از شورشیان عراقی و یا طرح ادعاهای بی پایه و اساسی چون حضور نیورهای سپاه در خاک عراق می تواند در خدمت این سناریو قرار بگیرد. آمریکا با تحریم سپاه در واقع نه تنها پازل آماده شدن برای برخورد با تهران را تکمیل می کند بلکه امیدوار است با اعمال فشار علیه این نهاد بتواند در توان دفاعی و اقتصادی کشور هم تاثیر منفی بگذارد. اما آیا این سناریو با موفقیت قرین خواهد بود یا همچون انبوهی دیگر از طرح‌ها و توطئه‌های کاخ سفید علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی راه به جایی نخواهد برد؟ یافتن پاسخ این پرسش چندان دشوار نیست، کافی است از گذر زمان درس آموخت و عبرت گرفت.